تهران و بغداد در آستانه فصل تازه همکاری | از همکاری منطقه ای تا دیپلماسی زیارتی

به گزارش شهرآرانیوز؛ سفر رسمی «علی فالح الزیدی» نخست‌وزیر عراق به تهران را نمی‌توان صرفاً در چارچوب یک دیدار دوجانبه معمول ارزیابی کرد. این سفر در شرایطی انجام می‌شود که منطقه غرب آسیا همچنان تحت تأثیر پیامدهای جنگ اخیر آمریکا علیه ایران، تحولات امنیتی خلیج فارس و بازتعریف آرایش قدرت منطقه‌ای قرار دارد و همزمان، دولت جدید عراق نیز در تلاش است چارچوب سیاست خارجی خود را بر مبنای حفظ ثبات داخلی، توسعه روابط با همسایگان و ایفای نقش فعال‌تر در معادلات منطقه‌ای تثبیت کند. گزارش‌های رسمی حاکی از آن است که در این سفر علاوه بر امضای چندین سند همکاری، موضوعات سیاسی، امنیتی، اقتصادی و منطقه‌ای نیز در دستور کار دو طرف قرار دارد. 

اما اهمیت این سفر تنها به توافق‌های احتمالی محدود نمی‌شود؛ بلکه بیش از هر چیز، نشانه‌ای از ورود روابط تهران و بغداد به مرحله‌ای است که در آن سرمایه‌های اجتماعی، پیوندهای مذهبی، همکاری‌های امنیتی و ضرورت‌های ژئوپلیتیکی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

تشییع باشکوه؛ سرمایه‌ای اجتماعی برای روابط دو ملت

یکی از مهم‌ترین زمینه‌های سیاسی این سفر، فضای ایجادشده پس از برگزاری مراسم گسترده تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی در عراق است؛ مراسمی که با حضور میلیونی مردم عراق و مشارکت گسترده جریان‌های مختلف اجتماعی و مذهبی برگزار شد و از نگاه بسیاری از تحلیلگران، تصویری متفاوت از عمق روابط دو ملت ایران و عراق به نمایش گذاشت.

از منظر جمهوری اسلامی ایران، این حضور گسترده صرفاً یک آیین مذهبی نبود؛ بلکه جلوه‌ای از پیوندهای تاریخی، اعتقادی و فرهنگی میان دو ملت محسوب می‌شد؛ پیوندی که طی سال‌های گذشته، از زیارت اربعین تا همکاری‌های امنیتی در مبارزه با تروریسم، بارها خود را نشان داده است. مقامات ایرانی نیز در دیدارهای اخیر از دولت و ملت عراق به دلیل میزبانی و برگزاری باشکوه این مراسم قدردانی کرده‌اند و آن را نمادی از همبستگی جهان اسلام دانسته‌اند. 

همین سرمایه اجتماعی اکنون می‌تواند پشتوانه‌ای برای ارتقای همکاری‌های سیاسی و اقتصادی میان تهران و بغداد باشد؛ ظرفیتی که کمتر در روابط میان کشورهای منطقه مشاهده می‌شود.

دیپلماسی زیارت؛ مزیتی فراتر از مناسبات سیاسی

روابط ایران و عراق طی دو دهه گذشته تنها بر پایه تعاملات رسمی دولت‌ها شکل نگرفته است. میلیون‌ها زائر ایرانی و عراقی که هر سال در مناسبت‌های مختلف میان دو کشور تردد می‌کنند، شبکه‌ای کم‌نظیر از ارتباطات مردمی ایجاد کرده‌اند.

دیپلماسی زیارت امروز دیگر صرفاً یک مفهوم فرهنگی نیست؛ بلکه به یکی از مؤلفه‌های امنیت نرم، اقتصاد منطقه‌ای و اعتمادسازی میان دو کشور تبدیل شده است. توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، تسهیل تردد زائران، گسترش همکاری‌های مرزی، سرمایه‌گذاری در خدمات شهری و هماهنگی‌های امنیتی پیرامون مناسبت‌هایی همچون اربعین، بخش مهمی از دستور کار مشترک تهران و بغداد را تشکیل می‌دهد.

از همین منظر، سفر نخست‌وزیر عراق می‌تواند آغازگر مرحله‌ای باشد که در آن ظرفیت‌های زیارتی، بیش از گذشته به پیشران توسعه اقتصادی و همکاری‌های منطقه‌ای تبدیل شوند.

دولت جدید عراق و آزمون سیاست حسن همجواری

علی فالح الزیدی نخستین سفر رسمی خود به تهران را تنها چند روز پس از سفر به واشنگتن انجام می‌دهد؛ موضوعی که از نگاه ناظران، حامل این پیام است که بغداد تلاش دارد سیاست «توازن در روابط خارجی» را با حفظ جایگاه ایران به عنوان مهم‌ترین همسایه راهبردی خود دنبال کند. منابع رسمی عراق اعلام کرده‌اند که هدف این سفر، توسعه همکاری‌های دوجانبه، گسترش مشارکت اقتصادی و هماهنگی درباره مسائل منطقه‌ای است.

اگرچه عراق در سال‌های اخیر کوشیده است روابط متوازنی با بازیگران مختلف برقرار کند، اما واقعیت‌های جغرافیایی، اقتصادی و امنیتی نشان می‌دهد که هیچ معادله پایداری در بغداد بدون درنظر گرفتن روابط با تهران قابل تصور نیست.

مرزهای طولانی مشترک، حجم بالای مبادلات اقتصادی، وابستگی متقابل در حوزه انرژی، همکاری‌های امنیتی و پیوندهای فرهنگی، روابط دو کشور را از سطح روابط متعارف همسایگان فراتر برده است.

جنگ آمریکا علیه ایران و مسئولیت بغداد در جلوگیری از گسترش بحران

یکی از مهم‌ترین محورهای مذاکرات تهران و بغداد، بی‌تردید پیامدهای جنگ اخیر آمریکا علیه ایران خواهد بود.

تحولات ماه‌های گذشته نشان داد که هرگونه افزایش تنش میان تهران و واشنگتن، پیش از هر کشور دیگری، امنیت و ثبات عراق را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بغداد نه تنها از منظر امنیت داخلی، بلکه از حیث اقتصاد، صادرات نفت، تجارت خارجی و ثبات سیاسی نیز از گسترش درگیری‌ها آسیب می‌بیند.

در چنین شرایطی، عراق تلاش دارد نقش فعالی در جلوگیری از تشدید بحران ایفا کند. گزارش‌های منتشرشده از منابع عراقی نشان می‌دهد که بغداد خواهان کاهش تنش، جلوگیری از گسترش درگیری و حفظ ثبات منطقه است و حتی پیشنهادهایی برای تقویت مسیرهای گفت‌وگو میان طرف‌های درگیر مطرح شده است. 

از نگاه تهران نیز، امنیت عراق بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت منطقه‌ای محسوب می‌شود و جلوگیری از تبدیل خاک عراق به عرصه تنش‌های جدید، یکی از اولویت‌های مشترک دو کشور خواهد بود.

فراتر از اقتصاد؛ شکل‌گیری یک مشارکت راهبردی

اگرچه توسعه تجارت، همکاری‌های انرژی، اتصال شبکه‌های حمل‌ونقل، سرمایه‌گذاری مشترک و گسترش بازارهای مرزی همچنان در صدر دستور کار روابط تهران و بغداد قرار دارد، اما آنچه امروز بیش از گذشته اهمیت یافته، شکل‌گیری نوعی مشارکت راهبردی در مدیریت بحران‌های منطقه‌ای است.

ایران و عراق اکنون با مجموعه‌ای از تهدیدهای مشترک روبه‌رو هستند؛ از ناامنی‌های فرامرزی گرفته تا افراط‌گرایی، فشارهای خارجی، جنگ‌های ترکیبی و تلاش برای بی‌ثبات‌سازی منطقه.

در چنین فضایی، همکاری نزدیک دو کشور صرفاً یک انتخاب سیاسی نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ ثبات غرب آسیا به شمار می‌رود.

چشم‌انداز پیش‌رو

سفر علی فالح الزیدی به تهران را می‌توان نقطه آغاز فصل جدیدی در روابط ایران و عراق دانست؛ فصلی که اگر بر پایه حسن همجواری، احترام متقابل، منافع مشترک و استفاده از ظرفیت‌های کم‌نظیر مردمی دو کشور پیش برود، می‌تواند دامنه همکاری‌ها را از مسائل دوجانبه فراتر برده و به یکی از عوامل مؤثر در کاهش تنش‌های منطقه‌ای تبدیل شود.

تشییع باشکوه رهبر شهید انقلاب اسلامی در عراق، بار دیگر نشان داد که پیوند میان دو ملت صرفاً محصول توافق‌های سیاسی نیست، بلکه ریشه در اشتراکات تاریخی و فرهنگی دارد. اکنون این سرمایه اجتماعی می‌تواند پشتوانه تصمیم‌های بزرگ سیاسی باشد؛ تصمیم‌هایی که هم آینده روابط تهران و بغداد را رقم می‌زنند و هم بر معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی غرب آسیا تأثیر خواهند گذاشت.

در شرایطی که منطقه همچنان با پیامدهای جنگ، فشارهای خارجی و رقابت قدرت‌های فرامنطقه‌ای مواجه است، تقویت همکاری ایران و عراق می‌تواند بیش از هر زمان دیگری به تثبیت امنیت، توسعه اقتصادی و شکل‌گیری نظم منطقه‌ای متکی بر همکاری کشورهای همسایه کمک کند.

در ادامه حتما بخوانید پیام قدردانی رهبر معظم انقلاب از ملت عراق به‌پاس حماسه تشییع قائد شهید + فیلم

در ادامه حتما بخوانید عزیمت نخست وزیر عراق به تهران (یکم مرداد ۱۴۰۵)